Özet
ZÜHRA’NIN YOLCULUĞU: ABİŞ KEKİLBAYEV’İN “KIR EVİ” HİKÂYESİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET, DOĞA VE MEKÂN İLİŞKİSİ
1960’lı yıllarda yazı hayatına atılarak Kazak nesrinde yeni bir dönemin başlamasına öncülük eden Abiş Kekilbayev, 20. yüzyıl Kazak-Sovyet toplumundaki sıradan insanları anlatan hikâyeler yazarak sosyalist realizmin kaba ideolojik propagandaya dayanan dar sınırlarını aşmaya ve insan gerçekliğini farklı yönleriyle derinlemesine ortaya koymaya çalışır. Bu açıdan kocasını II. Dünya Savaşı’nda kaybeden ve ataerkil toplum yapısında görünür kalarak var olmaya çalışan bir kadının yaşam mücadelesini konu alan “Şetkeri Üy/Kır Evi” başlıklı hikâye dikkat çekici bir örnektir. Yazar bu hikâyesinde cephe gerisini anlatan Sovyet anlatılarının “vatan için fedakârlık” izleğini merkeze alan klasik şablonunu kırarak Zühra adlı bir kadının hayatını, erkeklerle ilişkilerini, yalnızlığını ve zamanın yıpratıcılığıyla yüzleşmesini mekân ve doğa özdeşliği üzerinden anlatır. Bu sayede sosyalist realizmin, indirgemeci söylem biçimleriyle çözdüğünü savunduğu toplumsal cinsiyet eşitliği sorununun hâlihazırda devam ettiğini dolaylı bir şekilde ortaya koyar. Hikâyede kadın bedeni/ev/doğa üzerinden kurulan özdeşlik Gaston Bachelard’ın Mekânın Poetikası adlı eseri, toplumsal cinsiyet temelli edebiyat eleştirisi ve eko-feminizm gibi eleştiri kuramları etrafında farklı okumalar yapmaya olanak sunar. Bu makalede söz konusu eleştiri yöntemlerine dayanan bir teorik zeminden hareketle “Kır Evi” hikâyesi çözümlenerek tipik II. Dünya Savaşı dönemi cephe gerisi anlayışının dışına çıkan bir anlatıdaki yenilikçi bakış açısının ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu sayede 1960’lı yıllarda Kazak edebiyatında meydana gelen dönüşümün izleri, fenemolojik mekân tasavvuru, toplumsal cinyet ve eko-feminizm açısından tespit edilecektir.
Anahtar Kelimeler
Abiş Kekilbayev, Kır Evi, Kazak edebiyatı, toplumsal cinsiyet, Gaston Bachelard, mekânın poetikası, eko-feminist eleştiri.