ZÜHRA’NIN YOLCULUĞU: ABİŞ KEKİLBAYEV’İN “KIR EVİ” HİKÂYESİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET, DOĞA VE MEKÂN İLİŞKİSİ
(ZUHRA'S JOURNEY: THE RELATIONSHIP BETWEEN GENDER, NATURE, AND SPACE IN ABISH KEKILBAYEV'S STORY "COUNTRY HOUSE"
)
|
Yazar
|
:
Prof. Dr. Orhan Söylemez
, Doç. Dr. Ömer Faruk Ateş ve Sefa Başımoğlu
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
13
|
|
Sayı |
:
43
|
|
Sayfa |
:
61-79
|
Özet
1960’lı yıllarda yazı hayatına atılarak Kazak nesrinde yeni bir dönemin başlamasına öncülük eden Abiş Kekilbayev, 20. yüzyıl Kazak-Sovyet toplumundaki sıradan insanları anlatan hikâyeler yazarak sosyalist realizmin kaba ideolojik propagandaya dayanan dar sınırlarını aşmaya ve insan gerçekliğini farklı yönleriyle derinlemesine ortaya koymaya çalışır. Bu açıdan kocasını II. Dünya Savaşı’nda kaybeden ve ataerkil toplum yapısında görünür kalarak var olmaya çalışan bir kadının yaşam mücadelesini konu alan “Şetkeri Üy/Kır Evi” başlıklı hikâye dikkat çekici bir örnektir. Yazar bu hikâyesinde cephe gerisini anlatan Sovyet anlatılarının “vatan için fedakârlık” izleğini merkeze alan klasik şablonunu kırarak Zühra adlı bir kadının hayatını, erkeklerle ilişkilerini, yalnızlığını ve zamanın yıpratıcılığıyla yüzleşmesini mekân ve doğa özdeşliği üzerinden anlatır. Bu sayede sosyalist realizmin, indirgemeci söylem biçimleriyle çözdüğünü savunduğu toplumsal cinsiyet eşitliği sorununun hâlihazırda devam ettiğini dolaylı bir şekilde ortaya koyar. Hikâyede kadın bedeni/ev/doğa üzerinden kurulan özdeşlik Gaston Bachelard’ın Mekânın Poetikası adlı eseri, toplumsal cinsiyet temelli edebiyat eleştirisi ve eko-feminizm gibi eleştiri kuramları etrafında farklı okumalar yapmaya olanak sunar. Bu makalede söz konusu eleştiri yöntemlerine dayanan bir teorik zeminden hareketle “Kır Evi” hikâyesi çözümlenerek tipik II. Dünya Savaşı dönemi cephe gerisi anlayışının dışına çıkan bir anlatıdaki yenilikçi bakış açısının ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu sayede 1960’lı yıllarda Kazak edebiyatında meydana gelen dönüşümün izleri, fenemolojik mekân tasavvuru, toplumsal cinyet ve eko-feminizm açısından tespit edilecektir.
Anahtar Kelimeler
Abiş Kekilbayev, Kır Evi, Kazak edebiyatı, toplumsal cinsiyet, Gaston Bachelard, mekânın poetikası, eko-feminist eleştiri.
Abstract
Abish Kekilbayev, who began his writing career in the 1960s and pioneered a new era in Kazakh prose, wrote stories about ordinary people in 20th-century Kazakh-Soviet society, attempting to transcend the narrow confines of socialist realism, based on crude ideological propaganda, and to deeply reveal human reality from different perspectives. In this respect, the story "Şetkeri Üy/Kır Evi" (Country House), which depicts a woman who loses her husband in World War II and struggles to remain visible within a patriarchal social structure, is a notable example. In this story, the author breaks with the classical template of Soviet narratives depicting the aftermath of the war, centering on the theme of "sacrifice for the homeland," and recounts the life of a woman named Zühra, her relationships with men, her loneliness, and her confrontation with the ravages of time through the identification of space and nature. In this way, he indirectly demonstrates the ongoing nature of the problem of gender equality, which, socialist realism argues, has been solved through reductionist discourse. The identity established in the story through the female body/home/nature offers diverse readings within the framework of critical theories such as Gaston Bachelard's Poetics of Space, gender-based literary criticism, and eco-feminism. This article analyzes the story "Country House," drawing on a theoretical foundation grounded in these critical methods, to reveal the innovative perspective within a narrative that transcends the typical World War II-era perspective of the backroom. This will identify the transformation in Kazakh literature in the 1960s regarding the phenomenological conception of space, social gender, and eco-feminism.
Keywords
Abish Kekilbayev, Country House, Kazakh literature, gender, Gaston Bachelard, poetics of space, eco-