KIRIM TATAR TÜRKÇESİNİN SÖZLÜKLERİ ÜZERİNE
(ON CRIMEAN TATAR TURKISH DICTIONARIES
)
|
Yazar
|
:
Dr. Öğr. Üyesi Seher MAŞKARAOĞLU
|
|
|
Türü |
:
Telif
|
|
Baskı Yılı |
:
13
|
|
Sayı |
:
43
|
|
Sayfa |
:
142-154
|
Özet
Kırım Tatar Türkçesi, Türk lehçelerinin Kıpçak grubu Karadeniz-Hazar bölgesi içerisinde yer almaktadır. Kırım, Özbekistan, Romanya, Bulgaristan, Türkiye ve dünyanın çeşitli bölgelerinde konuşulmaktır. Bu çalışmada, Kırım Tatar Türkçesinin sözlükleri geçmişten günümüze ayrıntılı biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. Sözlükçülük, Kırım Tatarca çalışmalar içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Codex Cumanicus, ilk Kırım Tatarca sözlük olarak kabul edilmektedir. Daha sonra Memlûk Kıpçakçasına ait Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk ve Ed-Dürretü’l-Mudia fi’l-Lugati’t-Türkiyye ve Hollandalı Nikolas Vitsen’in KırımTatarca-Hollandaca Sözlük’ü en eski Kırım Tatarca sözlükler arasında sayılmaktadır. 19. yüzyıla gelindiğinde Kırım Tatar sözlükçülüğü özellikle Kırım-Hoca’nın, Lazarev’in, Bodaninski’nin Rusçaya yönelik iki dilli sözlükleri, P. İ. Köppen, V. H. Kondaraki, L. Budagov’un çalışmaları ile çok daha kapsamlı ve nitelikli hâle gelmiştir. Böylece 19. yüzyılda gelişmeye başlayan Kırım Tatar sözlük yazarlığına 20. yüzyılda G. G. Moskviç, Osman Zaatov, Bilal Terlekçi gibi yazarlar geniş katkılar yapmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kırım Tatar Türkçesi, Kırım Tatar sözlükçülüğü, Kırım Tatar sözlükleri, sözlük bilimi, söz varlığı.
Abstract
Crimean Tatar Turkish is located in the Kipchak group of Turkic dialects within the Black Sea-Caspian region. It is spoken in Crimea, Uzbekistan, Romania, Bulgaria, Turkey, and various other regions of the world. This study attempts to examine Crimean Tatar Turkish dictionaries in detail from past to present. Lexicography occupies an important place in Crimean Tatar studies. Codex Cumanicus is considered the first Crimean Tatar dictionary. Later, Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk and Ed-Dürretü’l-Mudia fi’l-Lugati’t-Türkiyye of Mamluk Kipchak and the Crimean Tatar-Dutch Dictionary by Dutchman Nikolas Vitsen are considered among the oldest Crimean Tatar dictionaries. By the 19th century, Crimean Tatar lexicography was particularly prominent in the bilingual dictionaries into Russian by Kırım-Hoca, Lazarev, and Bodaninski, as well as in P. I. The work of Köppen, V. H. Kondaraki, and L. Budagov made the field much more comprehensive and qualified. Thus, Crimean Tatar lexicography, which began to develop in the 19th century, made extensive contributions in the 20th century to writers such as G. G. Moskviç, Osman Zaatov, and Bilal Terlekçi.
Keywords
Crimean Tatar Turkish, Crimean Tatar lexicography, Crimean Tatar dictionaries, lexicography, vocabul