Özet
ORLANDO VE SUSKUNLAR’DA DOĞU TEMSİLİ OLARAK İSTANBUL
Oryantalizm, Batı’nın Doğu’yu algılama, yorumlama, hayal etme ve Doğu üzerinde tahakküm kurma biçimi olarak, sanat, edebiyat, tarih ve gündelik yaşam alanlarında üretilen Doğu söylemini incelemeye imkân tanımaktadır. Doğu, tarih boyunca Avrupa’nın “öteki” imgelerinden biri olmuş ve çoğu kez kadınlıkla ilişkilendirilmiştir. Bu bağlamda İstanbul, jeopolitik ve tarihî konumu nedeniyle oryantalist temsilin başlıca mekânlarından biridir. Virginia Woolf’un Orlando (1928) romanının bir bölümünün İstanbul ve Bursa’da geçmesi, bu şehirlerin egzotik ve oryantalist imgelerle kurulmasına olanak sağlamaktadır. Orlando karakterinin İstanbul’da erkekten kadına dönüşmesi şehrin Doğu’ya özgü kadın kimliğiyle örtüşmektedir. Modern Türk yazar İhsan Oktay Anar’ın Suskunlar (2007) da benzer özellikler barındırmaktadır. Roman, Türk edebiyatının postmodernist bir örneği olarak ön plana çıkar ve mekân olarak seçilen İstanbul, simgeleşerek içinde bulunduğu tarihsel katmanlar dâhilinde yaşayan bir kimliğe bürünür. Yazar, romanda popülerleştirilen Osmanlı tarihinin dramatik yüzünü tartışır, iyi ve kötü karakterleri karşı karşıya getirerek zıtlıklardan bütüne ulaşmaya çalışır. Her iki roman farklı zaman dilimlerinde yazılmış olsalar da fantastik Osmanlı tarihi kurguları, yaşam öyküleri anlatmaları, şiir ve müzik sanatlarından beslenmeleri, metinler arası göndermeleri, İstanbul’u merkez edinmeleri gibi yönleriyle benzerlikler gösterirler. Bu çalışmanın amacı, romanları tarihsel süreçler dâhilinde ele almak ve farklı medeniyet dairesinden iki yazarın oryantalist bakış açılarını bu bağlamda tartışmaktır.
Anahtar Kelimeler
Orlando, Suskunlar, İstanbul, İhsan Oktay Anar, Virginia Woolf.